از بحران تا فرصت؛ «رویش امید» چگونه می‌تواند معمای جمعیت ایران را حل کند؟
بحران جمعیت، بزرگ‌ترین چالش پیش‌روی ساختار اجتماعی و اقتصادی ایران در دهه‌های آتی است. در مواجهه با این تهدید بنیادین، نیاز به راهکارهایی فراتر از سیاست‌های سنتی احساس می‌شود. دکتر عیسی مالمیر، از مدیران ارشد حوزه سلامت و صاحب‌نظر در سیاست‌گذاری‌های نظام بهداشت و درمان، در این مصاحبه ویژه، طرح ملی «رویش امید» را نه یک پروژه محدود، بلکه یک «راهکار استراتژیک و سیستماتیک» برای مقابله با بحران جمعیت و بازسازی سرمایه انسانی معرفی می‌کند.
سوال: جناب دکتر مالمیر، ابتدا اجازه دهید به هسته اصلی بحث بپردازیم. شما از «بحران جمعیت» صحبت می‌کنید. از منظر یک متخصص مدیریت در حوزه سلامت، این بحران چه تهدیدی برای ساختار حاکمیتی و توسعه پایدار کشور ایجاد می‌کند؟
دکتر مالمیر: عرض سلام و ادب خدمت شما. باید گفت ما با یک چالش ساده روبرو نیستیم؛ ما با یک «بحران وجودی» در ساختار جمعیت روبرو هستیم. در مدیریت استراتژیک، وقتی نرخ جایگزینی جمعیت به زیر سطح مطلوب سقوط می‌کند، تمام برنامه‌ریزی‌های بلندمدت اقتصادی و اجتماعی دچار اختلال می‌شوند. ما با دو جبهه روبرو هستیم: اول، کاهش پویایی جمعیت که مستقیماً بر سرمایه انسانی اثر می‌گذارد؛ و دوم، تهدید ثروت پایدار. اگر ما نتوانیم در سال‌های پیش رو، این روند را مدیریت کنیم، ساختار حمایتی و اقتصادی کشور با چالشی بی‌سابقه مواجه خواهد شد. بنابراین، مقابله با این بحران، دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت حیاتی برای بقای توسعه پایدار است.
سوال: در میان راهکارهای مختلف، طرح ملی «رویش امید» چگونه می‌تواند به عنوان یک راهکار اثرگذار، این بحران را مدیریت کند؟
دکتر مالمیر: نگاه ما در «رویش امید»، نگاهی فراتر از درمان صرف است. ما بر اساس تحلیل‌های مدیریتی و علمی، متوجه شدیم که بزرگ‌ترین مانع در مسیر افزایش جمعیت، «عدم دسترسی عادلانه به خدمات تخصصی» و «هزینه‌های کمرشکن درمان» است. طرح رویش امید در واقع یک «الگوی جدید در مدیریت خدمات سلامت» است. ما با ایجاد یک شبکه هم‌افزا که شامل بخش‌های بیمه، مراکز درمانی تخصصی و سیستم‌های حمایت مالی است، تلاش می‌کنیم تا شکاف میان نیاز مردم و ظرفیت‌های موجود را پر کنیم. هدف ما این است که با استفاده از ظرفیت‌های موجود در کشور، دسترسی به خدمات پیشرفته‌ای مانند IVF را برای زوجین، به شکلی عادلانه و در دسترس، تسهیل کنیم.
خبرگزاری: شما به «عدالت در سلامت» اشاره کردید. از دیدگاه یک مدیر ارشد سلامت، چگونه می‌توان عدالت را در یک حوزه پرهزینه و تخصصی مثل ناباروری برقرار کرد؟
دکتر مالمیر: عدالت در سلامت یعنی «توزیع منصفانه فرصت‌ها». در مدیریت سیستم‌های درمانی، ما همیشه با چالش توزیع خدمات در نقاط مختلف جغرافیایی روبرو هستیم. طرح رویش امید با رویکردی شبکه‌ای، تلاش می‌کند تا از تمرکززدایی خدمات جلوگیری کند. ما با مشارکت دادن بیش از ۱۰۰ مرکز درمانی در سطح کشور، سعی داریم ظرفیت‌های بلااستفاده را فعال کنیم. این یعنی ما می‌خواهیم خدماتی را ارائه دهیم که هم کیفیت آن در سطح استانداردهای جهانی باشد و هم از نظر اقتصادی برای خانواده‌های ایرانی قابل دستیابی باشد. ما می‌خواهیم از «فراوانی خدمت» به سمت «دسترسی همگانی» حرکت کنیم.
سوال: با توجه به ابعاد این طرح، چه چشم‌اندازی برای تاثیرگذاری آن بر شاخص‌های جمعیتی کشور دارید؟
دکتر مالمیر: ما با نگاهی واقع‌بینانه و بر پایه محاسبات دقیق علمی برنامه‌ریزی کرده‌ایم. اگر بتوانیم در این مسیر، با تمرکز بر زوج‌هایی که در آستانه باروری هستند، نرخ موفقیت درمان را با استفاده از ظرفیت‌های ملی افزایش دهیم، می‌توانیم در بازه‌های زمانی مشخص، حجم قابل توجهی به جمعیت کشور اضافه کنیم. هدف ما این است که با مدیریت صحیح این ظرفیت‌ها، در ۵ سال آینده، بخشی از عقب‌ماندگی‌های جمعیتی را جبران کنیم. ما در پی ایجاد یک چرخه مثبت هستیم: بهبود سلامت زوجین، افزایش نرخ باروری، و در نهایت، تقویت سرمایه انسانی کشور.
سوال: در پایان، از دیدگاه شما، نقش سایر نهادهای حاکمیتی و سازمان‌های متولی در موفقیت این راهکار کلان چیست؟
دکتر مالمیر: موفقیت این طرح، وابسته به «گفتمان ملی» است. ما نمی‌توانیم به صورت جزیره‌ای و تک‌بعدی با بحران جمعیت مقابله کنیم. رویش امید یک طرح ملی است و نیازمند هم‌افزایی میان تمام ارکان حاکمیت، از سیاست‌گذاران ارشد گرفته تا سازمان‌های اجرایی است. ما باید از نگاه‌های تک‌بعدی فراتر رفته و با یک نگاه جامع و سیستماتیک، به سمت هدفی حرکت کنیم که هدف اصلی آن، تضمین آینده‌ای پررونق برای نسل‌های بعدی است.
نظر شما